Onder het Valenciaanse dorp Requena ligt een eeuwenoud ondergronds gangenstelsel waar wijn opgeslagen werd. Die wijnen waren vroeger vooral eenvoudig en voor de bevolking zelf, tegenwoordig komen er uit dit gebied exclusieve topwijnen. We combineren geschiedenis, natuur en natuurlijk de nodige glazen wijn tijdens een paar dagen wijntoerisme.
Tekst: Petronella van Mullekom Foto’s: Petronella van Mullekom, Johan de Smedt, Inge van Poppel
Het (nog) relatief onbekende wijngebied D.O. Utiel-Requena beslaat een gebied van 32.000 hectare. De wijnregio is genoemd naar de twee grootste gemeentes in het gebied: Utiel en Requena. De andere zeven dorpen die bij het wijngebied horen zijn: Camporrobles, Caudete de las Fuentes, Fuenterrobles, Siete Aguas, Sinarcas, Venta del Moro en Villargordo del Cabriel. In die regio zijn bijna honderd bodega’s te vinden.
Een duik in de geschiedenis
Uit archeologische vondsten blijkt dat er in Utiel-Requena al meer dan 2.500 jaar wijn wordt gemaakt. Daarmee zou de regio officieel het oudste wijngebied van Spanje zijn. Reden genoeg voor een inmiddels al jaren durende campagne om het Territorio Bobal op de werelderfgoedlijst van de Unesco te krijgen.
In al die eeuwen werd er op kleine schaal wijn gemaakt. De echte impuls voor de commerciële wijnbouw kwam pas in de negentiende eeuw, toen zowel het aantal hectares wijngaarden als het productievolume sterk toenamen. Een belangrijke reden hiervoor was de schaarste van wijn in Frankrijk, waar de wijnstokken in de tweede helft van de negentiende eeuw zwaar getroffen werden door meeldauw en druifluis (filoxera). Het feit dat de spoorlijn Utiel-Valencia in 1887 in gebruik werd genomen, hielp bij de export.
De Bobaldruif in ere hersteld
Utiel-Requena maakt vooral rode wijnen (circa 90%), waarbij de inheemse Bobal de overheersende druivensoort is. Deze druif presteert bijzonder goed in hooggelegen gebieden, is uitzonderlijk resistent tegen parasieten en geeft de rode wijnen een uniek karakter. De Bobal is goed voor maar liefst 80% van de totale productie.
De wijn van deze druif stond jarenlang bekend als ‘zwaar’ met een hoog alcoholpercentage en werd nauwelijks serieus genomen. Het merendeel van de wijnboeren in dit gebied verkocht hun druiven aan coöperaties of als bulkwijn aan andere wijngebieden.
Van bulk naar eigen productie per fles
Begin jaren negentig kwam de ommekeer: een nieuwe generatie wijnmakers besloot te investeren in studie, onderzoek en moderne technieken, waarna ze de wijnproductie compleet in eigen hand konden nemen. Dat leverde zowel betere wijnen als betere inkomsten op.
Het resultaat is een groot aantal bodega’s dat topwijnen produceert en steeds meer waardering oogst op de nationale en internationale markt. Rode wijnen voeren nog steeds de boventoon (ongeveer 90%), maar tegenwoordig produceert men er ook verrassende rosados, frisse witte wijnen, en zelfs cava.
Andere druiven die in de D.O. Utiel-Requena zijn toegestaan voor rode wijnen: Tempranillo, Garnacha, Merlot, Syrah, Cabernet Sauvignon en Pinot Noir. Voor rosado’s worden voornamelijk Bobal en Garnacha gebruikt. Bij de witte wijnen overheersen Macabeo, Merseguera, Chardonnay, Sauvignon Blanc, en de inheemse Tardana (of Planta Nova).
Ongeveer 40% van de wijnproductie uit dit gebied wordt in Spanje zelf geconsumeerd, de overige 60% wordt geëxporteerd, voornamelijk naar Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië.
Bruisende nieuwe ster
Rond 1870 begonnen enkele Catalaanse wijnhuizen mousserende wijn te maken volgens de methode van de Champagne uit Frankrijk. Volgens de Europese wetgeving mocht de naam Champagne echter alleen worden gebruikt voor wijnen uit de Champagnestreek. Daarom werd in Spanje gekozen voor de benaming cava, afgeleid van het Catalaanse woord voor kelder en grot. Overigens mag de naam Cava ook niet zomaar op elke fles mousserende wijn staan.
Inmiddels hebben ook enkele wijngebieden buiten Catalonië een cava-licentie. In Utiel-Requena produceert men een aantal top cava’s, veelal op basis van de Macabeo, Xarel-lo en Parellada-druif, met een uitstekende prijs-kwaliteit verhouding.
Spanje wijnland
Spanje is op basis van het beplant oppervlak het grootste wijnland ter wereld: 1 miljoen hectare. Door de lage opbrengsten per hectare (vanwege de vaak uitdagende geografische en klimatologische omstandigheden) is het qua volume “slechts” de derde producent, na Frankrijk en Italië. Jaarlijks wordt in Spanje gemiddeld 38 miljoen liter wijn geproduceerd. De regio Valencia is goed voor ongeveer 30% van de totale Spaanse wijnproductie
RUTA DEL VINO
Zo’n 20 jaar geleden ontwierp elke zichzelf respecterende wijnregio in Spanje zijn eigen wijnroute met aandacht voor natuur, monumenten, gastronomie, en bezoeken aan bodega’s. Deze routes zijn al jaren razend populair bij de Spanjaarden, als dag- of weekenduitje. Vooral de laatste optie is ideaal: dan hoef je ’s avonds niet met een ‘glaasje op’ naar huis te rijden maar logeer je in een lokaal hotelletje.
Requena, barrio de la Villa
De wijnroute van D.O. Utiel Requena wordt meestal gecombineerd met een bezoek aan Requena. De brede Avenida de Arrabal heeft wel iets weg van de Ramblas, maar dan zonder toeristen. Van ‘s morgens vroeg tot ‘s avonds laat zie je de inwoners hier gezellig wandelen en op de terrasjes een kopje koffie drinken.
Het oude stadsdeel, Barrio de la Villa, ligt strategisch op een heuvel en is nog deels omgeven door eeuwenoude stadsmuren. Het doet in eerste instantie denken aan een Arabische medina -de stad werd in de tiende eeuw gesticht door de Moren – maar de meeste gebouwen zijn een mix van diverse historische bouwstijlen en periodes.
De wijk telt maar liefst drie gotische kerken: San Nicolás, Santa María en Salvador. Alleen de laatste is nog in gebruik als kerk. De Santa María wordt gebruikt voor concerten en heeft het mooiste hoofdportaal, waar de twaalf apostelen er na zes eeuwen nog steeds ‘fris en fruitig’ bijstaan. De San Nicolas ligt helemaal aan het eind van de heuvel.
Laat je niet ontmoedigen door de gesloten hoofdingang: aan de rechterkant ligt het fotogenieke steegje Panigua (water en brood) dat je naar de achterkant van de kerk brengt. De kerk is op verrassende wijze gerestaureerd en doet sinds enkele jaren dienst als historisch museum.
Onderdompelen in wijn
In dit doolhof van straatjes ligt ook het hoofdkantoor van FEREVIN, de vereniging van wijnproducenten van Utiel Requena. Het lijkt op het eerste gezicht een eenvoudige wijnwinkel maar men geeft er ook lezingen en wijnproeverijen. Je kunt tijdens de openingsuren gewoon binnenlopen voor informatie en een (prettig geprijsde) wijnproeverij.
Aan het Plaza del Albornoz liggen de meeste restaurants, terrasjes, hotelletjes, en de ingang van het ondergrondse grottenstelsel ‘Cuevas de la Villa’. Dit netwerk van galerijen werd eeuwen geleden uitgehouwen in de kalkrijke ondergrond en diende als opslagplaats voor graan en wijn, en als schuilplaats tijdens aanvallen of oorlogen. Het is te bezoeken met een rondleiding.
Bodegas
Murviedro: heeft een mooie proeverijruimte midden in het historische centrum van Requena (Plaza del Albornoz) met bezoek aan de onderliggende grotten (murviedro.es/bodegahistorica).
Chozas Carrascal: prachtig gerestaureerd landgoed van de familie López-Peidro, die behalve rode, witte en rosé wijnen ook excellente cava’s produceren, en een eigen merk olijfolie en cosmetica hebben (chozascarrascal.com)
Vera de Estenas: familie-bodega, met veel liefde opgeknapt en gerund door oom Felix en neef Eduardo, die zelf de rondleidingen en wijnproeverijen geven en op verzoek ook een paar hapjes of een lunch kunnen organiseren in de tuin van het wijngoed. Het grote familiehuis is bovendien sinds kort ook een hotel (www.veradeestenas.es).
Utiel-Requena ligt zo’n zeventig kilometer ten westen van de stad Valencia, op een hoogvlakte. De meeste wijngaarden liggen op 600 tot 900 meter hoogte. Het mediterrane klimaat heeft hier daarom sterke continentale invloeden De zomers zijn heet en droog, tot boven de 40 graden; de winters bitterkoud, met minima van – 15 graden, inclusief sneeuwval. De verschillen tussen dag- en nachttemperatuur kunnen oplopen tot maar liefst 30 graden. De jaarlijkse neerslag ligt rond de 450 millimeter en valt vooral in de lente en de herfst.
Behalve het klimaat en de ligging speelt ook de bodem een belangrijke rol in het karakter van de wijnen. In het noorden is een vallei met vruchtbare grond; in het zuiden overheerst zandsteen met lagen van mergel, leem of kalksteen.
Wijntours en bodegabezoeken, inclusief transport: sommelier Johan de Smedt (wijntoursvalencia.com)
Rondleidingen in Requena en bezoeken aan bodegas: Petronella van Mullekom: (petronellavanm@yahoo.es)
