Je afval scheiden? Waarom? Uiteindelijk komt toch alles op een grote hoop terecht en wordt dan begraven of verbrand. En zeker in Spanje! Argumenten van mensen die nog steeds gewoon alles bij elkaar in dezelfde vuilnisbak gooien. Hebben ze gelijk? Want waar komen al die plastic flessen van hergebruikt plastic dan vandaan? Hoe kunnen grote modeketens als H&M en Zara dan kleding verkopen waar op het etiket ‘milieuvriendelijk’ staat? We duiken in de plastic wereld van Spanje.
Het is inmiddels bijna een eeuw geleden dat plastic in de huidige vorm werd uitgevonden. Sindsdien gebruiken we het overal voor: van boterhamzakje tot t-shirt en onderdelen van auto’s. Kunststoffen zijn niet meer uit ons leven weg te denken, het grote nadeel is echter dat we het ondertussen ook overal in de natuur tegenkomen, zelfs in ons lichaam zitten inmiddels ministukjes plastic. En dan is daar het detail dat de grondstof voor plastic, aardolie, niet oneindig voorradig is en, afhankelijk van de omstandigheden in de wereld, ook nogal wisselend van prijs.
Circulaire economie de norm
Zowel op mondiaal als op Europees en nationaal niveau zijn inmiddels allerlei normen en regels opgesteld die de circulaire economie moeten bevorderen. Elk onderdeel van de productieketen moet op één of andere manier hergebruikt kunnen worden. Voor plastic is dat relatief makkelijk: inzamelen, soort bij soort zoeken, reinigen en vermalen. Van oude frisdrankflessen worden nieuwe flessen en kleding van gemaakt, visnetten worden gebruikt voor het maken van stoepranden en de tuinstoelen waarop je dit artikel nu misschien wel zit te lezen worden gemaakt van oud speelgoed.
Om meer te weten te komen over de productie van plastic bel ik met het Centro Técnologico del Plástico, Andaltec. Dit onderzoekscentrum, gevestigd in Martos (Jaén), beschikt over geavanceerde apparatuur en infrastructuur voor de ontwikkeling en het testen van plastic materialen, en helpt bedrijven hun processen te optimaliseren door zoveel mogelijk gebruik te maken van gerecycleerde materialen.
Hygiënisch maar vies voor milieu
Andaltec werkt nauw samen met het Cluster del Plástico de Andalucía, een overkoepelende organisatie van producenten van plastic. Deze brancheorganisatie behartigt niet alleen de belangen van de sector. Samen werken ze ook aan vernieuwing en verduurzaming van de plasticindustrie.
María Ángeles Pancorbo, verantwoordelijk voor de ontwikkeling van bedrijfsactiviteiten op het gebied van verpakkingen en materialen, legt uit dat plastic in de loop van de jaren een slechte reputatie heeft gekregen, maar dat het nog steeds de beste oplossing is voor veel toepassingen. De eisen zijn per product verschillend: een plastic zak voor spinazie hoeft niet aan dezelfde normen te voldoen als een fles frisdrank of een opbergdoos met deksel. “In toepassingen voor levensmiddelen is het gebruik van gerecycleerd materiaal onderworpen aan strikte eisen qua veiligheid en traceerbaarheid.”
Aardolie hoeft niet
De vraag naar polyethyleentereftalaat (PET) is groter dan het aanbod. Fabrikanten willen wel materialen hergebruiken, maar kunnen dit dus niet altijd. Dat komt deels omdat nog niet iedereen hun afval scheidt, maar ook omdat er steeds meer producten van gerecycled PET gemaakt worden.
Onderzoekers zijn ondertussen druk bezig met het zoeken naar alternatieven, niet alleen voor het hergebruik van plastic maar ook om andere materialen als basis te gebruiken. Het Instituto de Hortofruticultura Subtropical y Mediterránea in Málaga maakt bioplastic van resten van tomaten.
Alejandro Heredia werkt samen met een team scheikundigen aan het ontwikkelen van een verpakkingsmateriaal voor de levensmiddelmiddelenindustrie dat volledig opgenomen kan worden in de natuur, zonder schadelijke reststoffen. Daarvoor gebruiken ze een natuurlijke grondstof: de resten van de tomatenplant. Die worden gedroogd en vermalen zodat er pure cellulose overblijft. Hetzelfde materiaal als waar papier van gemaakt wordt, maar met een andere bewerking kun je er een doorzichtig materiaal van maken dat aanvoelt als plastic. Een product dat als het een maand in zeewater of een jaar in de grond begraven ligt, volledig oplost.
Daarmee was de eerste stap gezet, maar het materiaal was nog niet resistent tegen water, voor de verpakking van verse levensmiddelen wel een essentiële eigenschap. “We leren natuurlijk voortdurend van alle experimenten die we doen, als de basis eenmaal staat is het relatief makkelijk om aanpassingen te doen. Door een minimale hoeveelheid teflon toe te voegen, glijden de druppels water nu gewoon van het plastic af” aldus Alejandro.
Recycling van polyester uit plastic bespaart 75 procent energie en 62 procent minder CO2-uitstoot dan nieuwe productie uit aardolie. Voor één polyester T-shirt scheelt dat 0,25 liter fossiele brandstof.
Creatief met tomaten
Het niet alleen de plant die interessant is voor het maken van bioplastic. Zowel in Málaga als in Jaén wordt geëxperimenteerd met het maken van biopolyester van het vel van de tomaat, dat mag namelijk gebruikt worden bij het maken van gazpacho of tomatenpuree. Biopolyester kan gebruikt worden als het beschermende laagje aan de binnenkant van blik. Om oxidatie van het blik tegen te gaan wordt er tot op heden bisfenol op de binnenkant aangebracht, een stof die in 2021 door het Europese Hof als ‘zeer zorgwekkend’ is gekenmerkt. Hoewel je er over het algemeen niet veel van binnenkrijgt, is het niet goed voor de hormoonhuishouding van de mens en zeker niet voor het milieu. Het vel van tomaten, dat nu restafval is, zou daarvoor een oplossing kunnen zijn.
Volgens Maria Angeles van Andaltec is het nadeel van deze biomaterialen dat het productieproces een stuk duurder wordt dan wanneer het ‘originele’ materiaal gebruikt wordt. Consumenten zijn nog niet bereid meer te betalen en daarom investeren ondernemers daar niet op grote schaal in.
Geen grote hoop
Jaren geleden waren we al eens op bezoek bij het gemeentelijk afvalverwerkingsbedrijf Limasa in Málaga. Daar wordt niet alleen het afval uit de gele containers afgeleverd, het gewone huisvuil wordt op grote transportbanden door een soort windmachine gehaald waardoor lichter plastic omhoog waait en opgevangen kan worden. Blik, plastic en verpakkingen worden apart tot kleine pakketten geperst en aan bedrijven geleverd die het materiaal vervolgens verwerken tot nieuwe producten.
Al het materiaal dat op het verwerkingsstation wordt gescheiden wordt verkocht. Limasa heeft daarvoor een contract met Ecoembes, de enige afvalbemiddelaar voor huisvuil in Spanje. “Zij onderhandelen met diverse afnemers en vertellen ons dan waar we het vuil naartoe moeten sturen. Zo sturen we dan plastic naar bijvoorbeeld Valencia en blik naar Ciudad Real” aldus directeur Javier Pazos.
De grote regelaar
In heel Spanje coördineert Ecoembes dus de recycling van (onder andere) plastic uit huishoudens. Alles wat in de gele container belandt – PET-flessen, HDPE-verpakkingen, plastic zakjes en metalen – wordt naar sorteerinstallaties gebracht. Vorig jaar werd meer dan 1,5 miljoen ton verpakkingsafval gerecycled, waarvan een groot deel plastic. Na sortering per type (PET voor flessen, PP voor zakjes) gaat het in balen naar de recyclagebedrijven. Daar wordt het gewassen, versnipperd en gesmolten tot granulaat: de ruwe grondstof voor nieuwe producten.
Van afval naar dagelijkse producten
Wat wordt er concreet gemaakt van het gesorteerde plastic? Het granulaat uit PET-flessen verandert in rPET voor nieuwe frisdrankflessen – een gesloten kringloop. Ongeveer 60 procent van het gerecyclede plastic gaat hiernaartoe. Een andere 25 procent wordt textiel: denk aan T-shirts, fleece-jassen of sportkleding. Eén gemiddeld T-shirt (150-200 gram polyester) komt van zo’n 10 PET-flessen van een halve liter. Polipropileno (PP) uit zakjes en deksels belandt in wegconstructies of beschermende kleding voor eenmalig gebruik. Poliuretano (PU) uit technische plastics vind je terug in waterdichte jassen of neopreen voor duikpakken.
Kritiek en monopolie: Tijd voor verandering?
Ecoembes beweert dat in 2024 ruim 73% van de ingezamelde huishoudelijke plastic verpakkingen (blikken, flessen, zakjes uit de gele container) daadwerkelijk wordt gerecycled.
Het bedrijf ligt echter al lange tijd onder vuur. Organisaties zoals Zero Waste Europe beschuldigt hen van data-manipulatie en er is kritiek op het feit dat het bedrijf het alleenrecht in Spanje heeft. Daar komt misschien een einde aan: de CNMC, de Spaanse mededingingsautoriteit, wil het monopolie van Ecoembes doorbreken. Meer concurrentie voor nieuwe afvalbeheerders, transparante data en vrije keuze voor bedrijven en gemeenten moeten efficiëntie boosten.
Ondertussen werkt de regering ook aan oplossingen. Sinds 2018 was in Spanje het gratis verstrekken van plastic tassen al verboden en in heel Europa is sinds 2021 plastic voor eenmalig gebruik nergens niet meer toegestaan. Het is de bedoeling dat er vanaf eind 2026 ook in Spanje statiegeld op plastic flessen komt. Daarmee hoopt men dat ook hier veel meer PET terug bij de fabriek komt en er dus eigenlijk voor elke lege fles weer een volle in het schap van de winkel terugkomt.
Vandaag de dag stug blijven volhouden dat je je huisvuil niet hoeft te scheiden is natuurlijk ieders’ vrije keuze. Het enige argument dat je daar echter ‘rechtmatig’ voor kunt gebruiken is dat je er geen zin in hebt!
