Bilbao is wereldberoemd. De slimme zet van de gemeente om het Guggenheim Museum naar de stad te halen heeft Bilbao geen windeieren gelegd. Tienduizenden bezoekers genieten naast van de kunst ook van de Baskische gastronomie, een wandeling door het oude stadscentrum en de nabijgelegen kust. Hoog tijd voor een mini-vakantie!
Tekst: Petronella van Mullekom. Foto’s: Petronella van Mullekom, Inge van Poppel
Het zogenaamde “Guggenheim-effect” wordt direct duidelijk wanneer je vanaf de luchthaven van Bilbao naar het stadscentrum rijdt. Zodra je uit de tunnel komt, zie je meteen het enorme Guggenheim Museum: een spectaculair gebouw, ontworpen door architect Frank Gehry en bekleed met glanzende titanium platen. Het museum is inmiddels uitgegroeid tot hét symbool van het moderne Bilbao en speelde een sleutelrol in de transformatie van de stad in de afgelopen dertig jaar.
Eerst even wat geschiedenis
Bilbao ligt niet ver van de kust (aan de Golf van Biskaje) en de rivier Nervión stroomt midden door de stad. De perfecte locatie voor een havenstad. Goederen konden direct in het centrum worden afgeleverd of opgehaald.
Vanaf de achttiende eeuw ontwikkelde de stad zich in snel tempo verder dankzij de winning van ijzererts en de opkomst van de scheepsbouw. De periode tussen het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw was een economische bloeifase waarin de elegante wijk Abando ontstond. Deze wijk is samen met de aangrenzende wijk Indautxu nog steeds het commerciële en culturele hart van de stad, met tal van winkels, restaurants en fraaie gebouwen.
Vernieuwing door crisis
In de jaren tachtig kreeg Bilbao te maken met zware economische tegenslagen. De traditionele industrie en scheepsbouw verloren hun betekenis, terwijl de grote overstroming van 1983 grote schade veroorzaakte in de stad.
Het stadsbestuur besloot daarop het roer radicaal om te gooien in de vorm van een ambitieus stedelijk vernieuwingsprogramma. De grauwe en vervuilde industriestad moest een aantrekkelijke culturele en economische bestemming worden. Het Guggenheim vormde het startpunt van deze metamorfose. De komst van het museum gaf een enorme impuls aan het toerisme, investeringen en stadsontwikkeling.
Hoe haal je een Guggenheim binnen?
Toen de Guggenheim Stichting begin jaren negentig op zoek was naar een locatie voor een nieuwe Europese vestiging, greep het Baskische bestuur haar kans. Andere steden, waaronder Salzburg en Venetië, hadden geen belangstelling getoond. Bilbao legde vervolgens zelf contact met de Guggenheim Stichting en was bereid fors te investeren om zichzelf internationaal op de kaart te zetten.
Door het verdwijnen van veel industrie en scheepswerven waren grote terreinen in de stad beschikbaar gekomen. Architect Frank Gehry zag tijdens zijn eerste bezoek direct al mogelijkheden. Hij koos persoonlijk de locatie van het museum: het terrein van een voormalige houtfabriek aan de oever van de Nervión.
Nooit eerder vertoond
Het resultaat was een revolutionair gebouw van kalksteen, glas en titanium. Vooral het gebruik van titanium was opvallend. Dit materiaal verandert van kleur afhankelijk van de lichtinval, behoudt ook op regenachtige dagen zijn glans en is bovendien bestand tegen corrosie.
Om de kosten van dit peperdure materiaal te beperken gebruikte Gehry uiterst dunne platen van slechts drie millimeter dik. In totaal werden zo’n 33.000 titanium panelen toegepast, waardoor het Guggenheim het eerste gebouw ter wereld werd met een gevel van dit materiaal. Voor het complexe ontwerp van het gebouw maakte Gehry gebruik van CATIA, geavanceerde 3D-software die tot op dat moment enkel werd toegepast in de lucht- en ruimtevaartindustrie.
Ongemerkt daal je af
Een extra uitdaging vormde het hoogteverschil van zestien meter tussen de rivier en de achterliggende straat. Gehry wist dit op ingenieuze wijze te verwerken in zijn ontwerp door verschillende vormen, niveaus en materialen met elkaar te combineren. Pas tijdens een wandeling rondom het gebouw ontdek je hoe subtiel dit hoogteverschil is opgelost.
Het succes van het museum blijkt ook uit de langdurige samenwerking tussen Bilbao en de Guggenheim Foundation. Het contract is namelijk al verlengd tot 2034.
Hoewel het gebouw zelf al als een kunstwerk kan worden beschouwd, herbergt het ook een omvangrijke collectie moderne en hedendaagse kunst. Daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen van internationale kunstenaars. Voor de ingang staat een van de bekendste symbolen van Bilbao: Puppy, de bloemenhond van de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons, die twee keer per jaar een nieuwe “bloemenhuid” krijgt.
Impuls voor ambitieuze architectuur
Na het succes van het Guggenheim Museum volgden nog meer ambitieuze projecten van internationaal gerenommeerde architecten. Zo ontwierp Norman Foster de karakteristieke metrostations, in de volksmond ook wel fosteritos genoemd. César Pelli tekende voor de imposante Iberdrola-toren, Santiago Calatrava ontwierp de Zubizuri-brug en de luchthaven, en Philippe Starck was verantwoordelijk voor de restauratie en transformatie van het voormalige wijnpakhuis Alhóndiga, tegenwoordig bekend als Azkuna Zentroa.
Dit multifunctionele complex in de wijk Indautxu herbergt onder meer een bibliotheek, sportfaciliteiten, bioscoopzalen, expositieruimtes, restaurants en een vrij toegankelijk dakterras. Een bijzonder element vormen de 43 unieke zuilen op de begane grond die de bovenverdiepingen ondersteunen.
Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de renovatie en uitbreiding van het Museum voor Schone Kunsten (Museo de Bellas Artes) naar een ontwerp van Norman Foster. De heropening staat gepland voor juni 2026.
Historie blijft levend
Het historische centrum, Casco Viejo, is ook meer dan een bezoek waard. Hier liggen o.a. de beroemde middeleeuwse Siete Calles (zeven straatjes), de Sint Anthoniuskerk en – brug, de sfeervolle negentiende-eeuwse Plaza Nueva, de indrukwekkende versmarkt Mercado de la Ribera in art-decostijl, en het elegante Teatro Arriaga.
Met de metro naar het strand
Bilbao ligt op indirecte wijze aan zee. De Nervión is namelijk niet een echte rivier die in de zee uitmondt, de zee stroomt landinwaarts de rivierbedding in, een estuarium (ría). Het strand ligt op ongeveer vijftien kilometer van het stadscentrum en is eenvoudig bereikbaar per metro of trein. Binnen een half uur sta je aan de kust.
Tijdens je rit naar de kust zie je aan de linkeroever van de Nervión voornamelijk industriegebieden en arbeiderswijken, maar ook het historische havenstadje Portugalete. Als je hier uitstapt zie je meteen de indrukwekkende Puente Vizcaya, ook wel Puente Colgante (hangende brug) genoemd. Deze ijzeren zweefbrug uit 1893 staat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Geen hoogtevrees?
Je kunt natuurlijk via de gondel onder aan die brug naar de overkant “zweven” maar voor de ultieme ervaring neem je de voetgangersbrug op vijftig meter hoogte. Vanaf daar heb je een spectaculair uitzicht over de hele omgeving en de kust. Toegangskaartjes zijn verkrijgbaar in de souvenirwinkel onder de brug.
Aan de overzijde van de brug ligt Getxo, een kustplaats die bekend staat om haar statige villa’s en appartementen. Traditioneel brachten veel welgestelde inwoners van Bilbao hier hun zomers door. Als je heen reist via de linkeroever en terugkeert via de rechterzijde, zie je duidelijk het contrast tussen beide oevers.
Het beste uitzicht
Wie geen tijd heeft om naar de kust te reizen, maar toch van een panoramisch uitzicht wil genieten, kan de funicular (kabelspoorbaan) naar de Artxanda-berg nemen. Vanuit Plaza Funicular bereik je in enkele minuten de top van de 251 meter hoge berg.
Vanaf dit punt heb je een prachtig uitzicht over Bilbao en omgeving. Op heldere dagen is zelfs de kust te zien. Ook de inwoners van Bilbao komen hier graag, vooral tijdens warme zomerdagen wanneer er een verkoelende bries waait.
De kabelspoorbaan, metro en trein zijn eenvoudig te gebruiken met de BARIK-ov-kaart. Deze is verkrijgbaar bij metrostations en tabakszaken en kan met elk gewenst bedrag worden opgeladen. De BARIK-kaart is ook geldig op de Euskotren, de praktische tramlijn die dwars door Bilbao slingert, onder andere langs de rivier en het Guggenheim Museum.
Kathedraal met grasveld
Vraag een inwoner van Bilbao naar de kathedraal en de kans is groot dat je de wedervraag krijgt: “Welke van de twee?”
De eerste is de Middeleeuwse Sint-Jacobskathedraal, gelegen in het historische centrum en onderdeel van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela.
De tweede kathedraal is minder voor de hand liggend: het stadion van voetbalclub Athletic Club. Onder supporters staat het stadion namelijk bekend als La Catedral. Het moderne San Mamés-stadion speelt een belangrijke rol in het leven van de inwoners. Op wedstrijddagen verzamelen supporters zich al uren vóór de aftrap in de cafés rondom het stadion. Tijdens de wedstrijd zelf zijn ze onvermoeibaar en zorgen negentig minuten lang voor een unieke sfeer.
Beslist eten: pintxos
Als je Bilbao bezoekt kun je niet om de pintxos heen. Pintxos zijn kleine hapjes met een prikker, meestal geserveerd op een stukje brood. Ze zijn de hele dag verkrijgbaar in vrijwel alle bars in de stad.
Wie niet uitgebreid wil eten, gaat van bar naar bar om overal een paar pintxos te proeven, op je route kom je te veel creatieve combinaties tegen om te laten liggen. Aan het einde van de middag of avond heb je ongemerkt een complete maaltijd genuttigd. De Basken zelf beschouwen de pintxos overigens slechts als een voorafje…
Een echte klassieker voor pintxos is Café Iruña. Dit café-restaurant in de wijk Abando dateert uit 1903 en heeft een opvallend neo-moors interieur.
Praktisch hart van de stad
Plaza Moyúa, ook bekend als Plaza Elíptica, is in vele opzichten het hart van de stad. Het plein heeft de vorm van een enorme rotonde waarop acht straten uitkomen. Hier ligt o.a. het historische Carlton Hotel, de bushalte naar de luchthaven, metrostation Moyúa en begint de elegante (winkel)straat Gran Vía Don Diego López de Haro.
Tip
Vanaf het water ervaar je Bilbao vanuit een heel ander perspectief. Rederij Bilboats biedt verschillende rondvaarten aan. De lange route duurt ongeveer twee uur en vaart vanuit het centrum helemaal tot aan zee.
