Spanje was van 1936 tot 1939 verwikkeld in een burgeroorlog. Simpel samengevat vochten de republikeinen tegen de fascisten en de fascisten wonnen. Maar als je even in de geschiedenis duikt, blijkt dat het in die oorlog niet alleen om de macht in Spanje ging. De spelers van de tweede wereldoorlog mengden zich ook in het strijdtoneel. Het dan al fascistische Duitsland en Italië steunen hun gelijkgestemden in Spanje, Rusland de communisten, en Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten steunen in het geheim Franco om het oprukkend communisme te stoppen.
Een burgeroorlog breekt natuurlijk niet zomaar uit. Er gingen decennia aan onrusten aan vooraf. Om beter te begrijpen hoe Spanje in het verleden in elkaar stak en waarom op een bepaald moment voor velen de maat vol was, vliegen we even snel door de geschiedenis.
Sinds de Moren het land uitgejaagd werden in 1492, had de koning de absolute macht. Deze werd in stand gehouden met behulp van de adel, samen met de kerk hadden ze al het land in handen. De bevolking werd dom gehouden en moest keihard op het land van koning, adel of kerk werken om alle belastingen te kunnen betalen en in hun onderhoud te voorzien.
Barsten in de gouden tijd
In de zestiende en zeventiende eeuw was Spanje het grootste wereldrijk. Daarna ging het langzaam bergafwaarts totdat in 1898, het land na de Spaans-Amerikaanse Oorlog, ook Cuba, Puerto Rico, Guam en de Filipijnen verloor.
De rijkdom en werkgelegenheid die door de overzeese handel was ontstaan verdween. Er braken sociale onrusten uit en Koning Alfonso XIII besluit in 1923 de macht over te dragen aan het leger onder leiding van Miguel Primo de Rivera. Die treedt na hevige oproer in 1930 weer af en Spanje wordt een democratische republiek.
Het land wordt van grootgrondbezitters afgepakt en aan de boeren gegeven, er is scheiding van kerk en staat en de macht van het leger wordt ingeperkt.
Van republiek naar staatsgreep naar oorlog
Het blijft echter onrustig in het land en bij de volgende verkiezingen, aangezwengeld door de voormalige machthebbers, wint extreemrechts. Grootgrondbezitters, leger en kerk hopen dat er nu snel weer een einde komt aan al die vrijheden voor het volk en vooral dat de communisten (die feitelijk helemaal niet in grote getalen aanwezig waren) een kopje kleiner gemaakt worden.
Ondertussen is in Duitsland het fascisme in opkomst en richt José Antonio Primo de Rivera (zoon van) de Spaanse variant op: de Falange Española.
Het blijft onrustig in het land en in 1936 zijn er opnieuw verkiezingen, het linkse Frente Popular wint nu. Een nieuwe staatsgreep datzelfde jaar mondt uit in de burgeroorlog tussen de republikeinen (een mengeling van politieke overtuigingen die voor het gemak als ‘rojos’ werd bestempeld) en de fascisten. Volgens schattingen vallen er ruim 700.000 slachtoffers, het merendeel ‘rojos.’
Opperbevelhebber Francisco Franco wint na drie jaar deze oorlog en roept zichzelf uit tot het nieuwe staatshoofd. Dit is het begin van bijna veertig jaar dictatuur in Spanje.
