Kersttijd volgens de Spanjaarden

Tekst: Susanna Verboon. Foto’s: stock

El Gordo
Als de wereldberoemde Spaanse loterij ´el Gordo´ (de dikkerd) in beeld komt, is dit ook meteen een teken van de aankomende kersttijd. Deze Kerstshow, die sinds 1811 ieder jaar georganiseerd wordt op 22 december, wordt uitgezonden op de nationale radio- en tv. Het houdt de gemoederen flink bezig. Iedereen probeert op zijn manier aan het ´beste´ lot te komen. Sommigen reizen ervoor naar een andere stad om daar een specifiek nummer te kopen of ruilen met een familielid in een andere provincie. Op de trekkingsdag zijn de straten uitgestorven en hoor je overal de tv of radio schallen.

Kerstmarkten
In de weken voorafgaand aan Kerstmis worden er op veel plekken kerstmarkten georganiseerd. De straten worden versierd en er klinkt overal muziek. Tijdens de kerstmarkten worden villancicos gezongen (kerstliedjes) of klinken de verdiales (typische volksmuziek uit de streek), met het traditionele instrument de zambomba. Er zijn lekkernijen te koop en veel vleeswaren zoals chorizo (pikante worst), morcilla (bloedworst) en salchichon (soort metworst).
Tijdens de kersttijd staan er in de meeste winkels ook lekkernijen klaar voor de klanten, zoals de wereldberoemde mantecados, polvorones, turron, roscos de vino (typische koekjes met wijn). De fles Anis (sterke anijsdrank) ontbreekt meestal niet. Ook tankstations vormen daarop geen uitzondering. Anis hoort er gewoon bij in de kersttijd en met een borreltje op achter het stuur is hier voor veel bestuurders (nog) geen probleem.

Polverones en mantecados
Deze wereldberoemde zoetigheden dateren uit de 16e eeuw. De mantecados, de naam betekent varkensvet, bestaan hoofdzakelijk uit volkorenbloem, varkensvet en poedersuiker, hoewel tegenwoordig ook een olijfolie variant bestaat, waarbij het varkensvet is vervangen door olijfolie. De smaak komt van de specerijen en natuurlijke smaakmakers: kaneel, anijs, sesamzaadjes, amandelen, hazelnoten, kokos, cacao en vanille. Volgens de verhalen ligt de oorsprong van de mantecado in Estepa (Sevilla), daar had men tijdens een goed oogstjaar zoveel tarwe over dat men besloot hier in combinatie met het altijd voorradige varkensvet koekjes van te maken.

Polvorones hebben hun naam te danken aan de poedersuiker waarmee ze worden bedekt. Qua vorm en textuur verschilt de polvoron van de mantecado: de polvoron is langwerpig (mantecado heeft een ronde vorm) en door het toevoegen van gemalen amandelen is de textuur van de polvoron anders dan van de mantecado.

In Estapa begint men in september al met de productie voor Kerstmis. Er zijn 22 lokale fabrieken die vorig jaar zo´n 22.0000 ton van deze zoetigheden produceerden. Aan het einde van het jaar komt er een enorme stroom toeristen op gang, want de Spanjaarden combineren graag een bezoek aan de mantecado fabriek met een dagje uit.

Groen in huis
Kerstbomen zie je niet veel in Zuid Spanje. Als er dan toch een moet staan is het vaak een kunststof exemplaar. De ‘echte’ bomen komen uit Noord-Spanje en omdat de vraag steeds minder wordt (door de warmte blijven ze minder lang goed en de meeste Spanjaarden vinden die uitvallende naalden toch echt niks), moet je je best doen om een vivero (tuincentrum) te vinden waar ze ze nog verkopen.

Kerstavond
Verzamelen wij ons op eerstee kerstdag allemaal rondom de kerstdis, bij de Spanjaarden is La Nochebuena (kerstavond) hét familiemoment.

Ik vraag mijn vriendin Lola, geboren in Marbella, naar haar ervaringen: “We eten op kerstavond heel uitgebreid. Op het menu veel vlees, zoals varkenshaas op verschillende manier bereid, vooraf vaak een garnalencocktail of andere schelpdieren en als dessert een flan (pudding). We komen allemaal bij elkaar: mijn kinderen met hun familie. Vroeger zongen we ook nog kerstliedjes, maar die tijd is een beetje overgegaan. De kinderen zijn er niet meer voor te porren.” Lola vervolgt enthousiast: “Vroeger zongen wij dus wel, begeleid door typische kerst instrumenten, zoals de tamboerijn, rammelaar met belletjes, een lege fles van anis (sterke anijsdrank). Met een lepel kun je lekker over het reliëf van de fles raspen en dat geeft een typisch geluid.” “En eerste kerstdag? ” vraag ik haar. “Op kerstdag slapen we lekker uit en eten we tijdens de lunch meestal de restjes van de avond ervoor, of we maken een lekkere soep.”

Papa Noel
Ook in Spanje heeft de gecommercialiseerde Papa Noel (kerstman) zijn intrede gedaan. Voor de meeste Spanjaarden gebeurt dat ook gewoon uit gemak: de kinderen moeten anders namelijk nog bijna twee weken wachten tot ze met driekoningen hun cadeaus krijgen. Dat heeft natuurlijk het praktische nadeel dat ze er niet meer mee kunnen spelen tijdens de kerstvakantie.

Meestal worden de cadeaus rond middernacht op kerstavond gegeven. De meer religieuze Spanjaarden bezoeken dan de traditionele mis bezoeken, ook wel de ‘misa de Gallo’ genoemd, (de mis van de haan), zo genoemd omdat men gelooft dat de haan de eerste was die de geboorte van Christus aankondigde.

Twaalf druiven
Oud en nieuw (noche vieja) wordt gewoontegetrouw vooral met familie gevierd, met cava en druiven. Veel mensen in de grote steden verzamelen zich op de centrale pleinen en vieren daar het overgangsmoment van het oude naar nieuwe jaar. De druiven (twaalf stuks per persoon, eentje voor elke maand) staan voor geluk en voorspoed voor het nieuwe jaar. Deze traditie zou uit 1909 stammen, toen er een goed oogstjaar van de druiven was en deze verkocht werden onder de naam ‘druiven van geluk’. Maar er zijn ook bronnen die zeggen dat deze traditie uit 1889 stamt. De Spaanse bourgeoisie had de gewoonte om tijdens het diner op oudejaarsavond druiven te eten. Een groep Madrilenen heeft die gewoonte meegenomen naar het bekende plein Puerta del Sol en daar met het slaan van de klok, bij elke klokslag eentje, de twaalf druiven gegeten.

Cabalgata de los Reyes Magos
De dag waar de kinderen in heel Spanje het meest naar uitkijken is zes januari: Los Reyes Magos (Drie Koningen). Wat zouden de drie Koningen voor ze meebrengen dit jaar? Zijn ze lief geweest? De Nederlandse Sinterklaas is een goede vergelijking met de Drie Koningen. Ook in Spanje krijgen de kinderen als ze lief zijn geweest cadeautjes, maar als ze stout zijn geweest een vorm van straf: een stuk houtskool (tegenwoordig zijn dat brokken van suiker in de vorm en kleur van houtskool). Ieder dorp of stad bereidt zich voor op de komst van deze drie oriëntaalse heren: Melchior, Balthazar en Caspar met uitbundige feesten en optochten (Cabalgata de los Reyes Magos).

De drie koningen gooien snoep naar de kinderen die langs de weg staan. In de meeste optochten hebben de drie koningen hun trouwe viervoeters allang ingeruild voor stoerdere en hedendaagse machinerie, zoals tractoren.

Drie Koningen
In de nacht van 5 op 6 januari zetten de kinderen melk en koekjes neer voor de koningen om de volgende morgen op te staan en te kijken wat zij hebben achtergelaten. Reken maar dat er wordt uitgepakt met Driekoningen: vorig jaar werd er onderzoek gedaan naar de uitgaven en wat bleek? Spanje ging net Groot-Brittannië voorbij als het gaat om uitgaven rondom Kerstmis/drie Koningen, met een gemiddelde van 250 euro per gezin waarvan zo´n 168 euro per kind besteed wordt.
Tijdens deze periode liggen in alle bakkerijen de toonbanken vol met de Roscos del Reyes, een rond gebakken, zacht broodgebak, gevuld met room. In het room zit ergens een cadeautje verstopt en een boon. De traditie zegt dat degene die het cadeautje vindt de ´koning´ van de dag is en degene die de boon vindt de Rosco moet betalen. Met de komst van de Reyes Magos eindigt ook de kerstperiode en gaan de kinderen weer naar school.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*


U bent toch geen spambot? * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.